रविवारचा चहा क्रमांक- २१८ स्वर्गाचं पत्ता: याच पृथ्वीवर

 

रविवारचा चहा क्रमांक- २१८ 

स्वर्गाचं पत्ता: याच पृथ्वीवर

माणूस जन्मापासूनच एका हिसाबात गुंतलेला असतो. लहानपणी  गुणांचा, शाळेत मार्कांचा, नोकरीत पगाराचा, आणि वयानंतर पुण्याचा. स्वर्ग मिळवण्यासाठी आपण आयुष्यभर बँकेत पैसे साठवतो तसे पुण्य साठवत असतो. उपवास म्हणजे ठेव, दान म्हणजे व्याज, तीर्थयात्रा म्हणजे मुदत ठेव. देवाला नवस बोलणे म्हणजे एका अदृश्य गृहप्रकल्पात फ्लॅट बुक करणे. “एक दिवस आपल्याला तिथे छोटंसं घर मिळेल, तिथे दुःख नसेल, तहान नसेल, रांगा नसतील” अशी खात्री बाळगत आपण जगतो.

पण कधी एकदा थांबून आरशात बघावं आणि आजूबाजूला बघावं. कदाचित आपण आधीच बुकिंग न करता स्वर्गात शिफ्ट झालो आहोत, फक्त त्याचा ताबा घ्यायला विसरलो आहोत.

डोळे उघडतात. खोलीत अंधार. हात पुढे जातो, एक बटण दाबतं आणि रात्र दिवसात बदलते. हे काही जादू नाही, हे वीज आहे. आपल्यासाठी ही गोष्ट इतकी रोजची झाली आहे की यातला चमत्कार आपल्याला दिसेनासा झाला आहे. 

दुसरं बटण. पंखा फिरतो. गरम वारं थांबतं. तिसरं बटण. थंड हवा अंगाला बिलगते. नळ फिरवला की पाणी धावत येतं. गॅसची काडी पेटली की दहा मिनिटांत कढईत फोडणीचा आवाज येतो. खिशातला डबा उघडला की जग उघडतं. व्हिडिओ कॉलवर हजारो मैलांवरची आई दिसते, तिच्या कपाळावरची चिंता आपल्याला इथेच दिसते.

दोनशे वर्षांपूर्वीचा एखादा राजा आपल्या घरात आला तर काय होईल? त्याच्या राजवाड्यात नोकरांची रांग लागायची. पाणी तापवायला तास लागायचा. उन्हाळ्यात हातपंख्याने हवा घालणारे सेवक असायचे. बातमी यायला आठवडे लागायचे. आणि इथे आपण, एक सामान्य माणूस, एका बटणाने प्रकाश, दुसऱ्या बटणाने वारा, तिसऱ्या बटणाने जग हात धरतो. तो राजा कदाचित आपला बंगला बघून म्हणेल, "मी युद्ध जिंकली, राज्य विस्तारलं, खजिने भरले, पण ही ऐषाराम मला कधीच लाभली नाही."

म्हणजेच आजचा सामान्य माणूस कालच्या सर्वात मोठ्या राजापेक्षा श्रीमंत आहे. सोयींच्या बाबतीत आपण राजे आहोत. मग प्रश्न उरतो, आपण राजासारखे जगतो का?नाही. कारण स्वर्गात जरी राहिलो तरी आपण शेजारच्या स्वर्गाकडे बघतो. 

एसी सुरू आहे तेव्हा त्याचा आनंद नसतो. लाईट गेली की कळतं की किती सुखात होतो. मोबाईल हातात आहे तेव्हा त्याची किंमत नसते. नेटवर्क गेलं की वाटतं जग थांबलं. स्वतःचं घर आहे, पण शेजाऱ्याचं घर दोन मजली आहे म्हणून छातीत सलते. स्वतःची गाडी आहे, पण समोरच्याची नवीन मॉडेल आहे म्हणून मनात खंत. 

आपण आपल्याच स्वर्गात उभे राहून दुसऱ्याच्या स्वर्गाशी स्पर्धा करतो. आणि या स्पर्धेत जिंकणं अशक्य आहे, कारण दुसऱ्याचं गवत नेहमीच जास्त हिरवं दिसतं. हीच ती जागा आहे जिथे स्वर्ग नरकात बदलतो. जागा तीच असते, फक्त दृष्टिकोन बदलतो.

याच शहरात, याच रस्त्यावर, कधीकधी एकाच सोसायटीच्या दोन टॉवरमध्ये दोन वेगळी पृथ्वी असतात.

इथे एक मुलगा तक्रार करतो, "माझा फोन थोडा स्लो झाला." समोरच्या चाळीत एक मुलगा रडतो, "ऑनलाइन क्लाससाठी फोनच नाही." 

इथे एक बाई म्हणते, "गरम पाणी पाच मिनिटं उशिरा आलं." पलीकडे एक आजी देवापुढे हात जोडते, "आज पाणी आलं, हेच खूप."

इथे आपण डाएट चार्ट गुगल करतो, "कमी कॅलरी काय खाऊ." तिकडे एक वडील विचार करतात, "उद्याचं जेवण कसं जमवू."

आपल्याला जे सामान्य वाटतं, ते दुसऱ्याचं आयुष्यभराचं स्वप्न असतं. पिण्याचं स्वच्छ पाणी, डोक्यावर छत, दोन वेळचं पोटभर अन्न, मुलाला शाळेत पाठवणं. या मूलभूत गोष्टींसाठी जगाचा मोठा भाग अजूनही झगडतो. आणि आपण? आपण रिमोट हरवला म्हणून चिडतो.

माणसाचा स्वभावच असा आहे. त्याच्याकडे जे नाही त्याची यादी तो रोज करतो. पगार किती कमी, सुट्टी किती कमी, वेळ किती कमी. पण त्याच्याकडे जे आहे त्याची यादी तो कधीच करत नाही.

एकदा प्रयोग करून बघा. रात्री झोपण्यापूर्वी वही पेन घ्या. फक्त पाच ओळी लिहा.

आज मी श्वास घेतला. मोफत. कोणतं बिल नाही.

आज प्यायला पाणी मिळालं. नळ फिरवला आणि आलं.

आज पोटभर जेवण मिळालं. कदाचित साधं होतं, पण मिळालं.

आज डोक्यावर छत होतं. पाऊस आला तरी आत सुरक्षित होतो.

आज कोणीतरी माझं नाव घेऊन विचारपूस केली. आई, मित्र, जोडीदार.

हे पाच मुद्दे लिहिताच लक्षात येतं की आपला दिवस फुकट गेला नाही. आपण तोट्यात नाही. आपण नफ्यात आहोत. 

कृतज्ञता ही एक अशी सवय आहे जी नरकाला स्वर्गात बदलते. तक्रार ही अशी सवय आहे जी स्वर्गाला नरक बनवते.

सकाळी उठून खिडकी उघडणे. ऊन आत येणे. चहाचा कप हातात धरणे. त्याची वाफ डोळ्यांना स्पर्श करणे. रस्त्यावरून जाणाऱ्या शाळेच्या मुलांचा आवाज. संध्याकाळी गच्चीवर बसून वारा अंगावर घेणे. हे सगळं स्वर्ग नाही का?

आपण स्वर्ग म्हणजे ढगांवरचा राजवाडा समजतो. पण खरा स्वर्ग म्हणजे सध्याच्या क्षणात पूर्णपणे असणं. मोबाईल बाजूला ठेवून जेवताना अन्नाची चव घेणं. काम संपल्यावर घरी येऊन कुणाच्या तरी चेहऱ्यावरचं हास्य बघणं. आजार नसणं. चालता येणं. वाचता येणं. प्रेम करता येणं.

या गोष्टी कोणत्याही लॉटरीत जिंकता येत नाहीत. या आधीच आपल्या पदरात आहेत. फक्त आपण त्यांना "सामान्य" या लेबलखाली फाईलमध्ये बंद करून ठेवलं आहे.

नरक म्हणजे आग आणि काटे असलेली जागा नाही. नरक म्हणजे विस्मरण. जे मिळालं आहे ते विसरून जाणं. 

नरक म्हणजे प्रत्येक गोष्टीत कमतरता शोधणं. भरलेल्या ताटातही मीठ कमी सांगणं. सुंदर नात्यातही उणीवा काढणं. चांगल्या दिवसातही "उद्या काय होईल" म्हणून घाबरणं. 

नरक म्हणजे तुलना. नरक म्हणजे कृतघ्नता. आणि सर्वात मोठा नरक म्हणजे आपल्याकडे स्वर्ग असूनही त्यात तक्रारींचं ऑफिस उघडणं.

इतिहासात असे अनेक राजे झाले ज्यांच्याकडे सगळं होतं, पण शांती नव्हती. आणि असे अनेक साधू झाले ज्यांच्याकडे काहीच नव्हतं, पण चेहऱ्यावर समाधान होतं. फरक काय होता? मालकीचा नाही, मनाचा होता.

आज तंत्रज्ञानाने आपल्याला राजांची सोय दिली आहे. पण मनाने आपण अजूनही भिकारी आहोत. "आणखी हवं, आणखी हवं" ही भीक मागत जगतो. 

जर आपण मनाचे राजे झालो, तर जे आहे त्यातच साम्राज्य दिसेल. एक कप चहा, एक मित्राचा मेसेज, एक सुरक्षित रात्र, हीच राज्याची वैभवं वाटतील.

तीर्थयात्रा करायला दूर जाण्याची गरज आहे का? आपल्या घरातच एक तीर्थ आहे. जिथे वृद्ध आई वाट बघते. जिथे लहान मूल "बाबा" म्हणून धावत येतं. जिथे एखादा रोप लावला आणि त्याला पालवी फुटली. 

दानधर्म करायचा असेल तर बँकेत जाण्याची गरज नाही. कोणाला वेळ देणं, कोणाला ऐकून घेणं, रस्त्यावरच्या कुत्र्याला पाणी देणं, हेही दानच आहे. 

उपवास करायचा असेल तर अन्नाचा करू नका. तक्रारीचा उपवास करा. एक दिवस तरी तक्रार नाही करायची हा संकल्प करा. बघा दिवस किती हलका होतो.

मृत्यूनंतर काय होतं हे कोणालाच पक्कं माहीत नाही. कदाचित स्वर्ग असेल, कदाचित नसेल. पण मृत्यूपूर्वी जे आयुष्य आपल्याला मिळालं आहे, ते तर नक्की आहे. 

या आयुष्यात आपल्याला श्वास मिळाला आहे. हवा मिळाली आहे. पाणी मिळालं आहे. अन्न मिळालं आहे. प्रेम मिळालं आहे. बटण दाबून प्रकाश, वारा, माहिती, संपर्क मिळाला आहे. 

इतकं सगळं मिळूनही जर आपण दुःखी असू, तर देवही कदाचित हसून म्हणेल, "मी तुला स्वर्गातच ठेवलं होतं. तुला फक्त खिडकी उघडून बघायचं होतं."

आजपासून मोजणी बदलूया. तक्रारी मोजायच्या बंद. कृतज्ञता मोजायला सुरुवात.

आज पाणी आलं, एक गुण.

आज वीज गेली नाही, एक गुण.

आज कोणाशी तरी मनापासून बोललो, एक गुण.

आज कुणाला मदत केली, एक गुण.

आज सूर्य पाहिला, एक गुण.

असे गुण जमवत गेलो की लक्षात येईल, आपला बँक बॅलन्स खूप मोठा आहे. आणि हा बॅलन्स कुठल्याही मंदीत कमी होत नाही.

स्वर्ग म्हणजे एक पत्ता नाही. स्वर्ग म्हणजे एक अनुभव आहे. आणि तो अनुभव आपण दररोज जगू शकतो. फक्त डोळे उघडून बघायचं, आणि मनाने "धन्यवाद" म्हणायचं.

कारण ज्या हृदयात कृतज्ञता आहे, तिथेच खरा स्वर्ग वसतो. आणि ते हृदय तुमच्याच छातीत धडधडतं आहे.

 प्रा.दिलीप आनंदराव जाधव, सांगली.

      ‌‌       राज्य कोषाध्यक्ष

कनिष्ठ महाविद्यालयीन मराठी विषय शिक्षक महासंघ, महाराष्ट्र राज्य.

              सचिव

सांगली जिल्हा कनिष्ठ महाविद्यालयीन शिक्षक संघटना, सांगली.